Swastyka na polskich monetach

08 stycznia 2011

Znak swastyki zna chyba każdy, ale też niemal każdy mylnie kojarzy go z nazizmem i III Rzeszą. Ponieważ znak ten budzi zazwyczaj negatywne skojarzenia do tego stopnia, że jego propagowanie jest prawnie zakazane*, przybliżmy jego znaczenia od "suchej" definicji encyklopedycznej: "swastyka - znak zazwyczaj w kształcie równoramiennego krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem prostym. Nazwa swastika pochodzi z sanskrytu i oznacza "przynoszący szczęście" (swasti – powodzenie, pomyślność)".

Dziś trudno dociekać genezy powstania znaku. Wiadamo, że stosowały go wszystkie kultury, lecz niemal zawsze ramiona krzyża były skręcone w lewo, czyli zgodnie z kierunkiem obrotu ziemi (stąd symbol równowagi). Stosowały go m.in. nasi pradawni przodkowie pogańscy. Znak ten umieszczali często na dnie popielnic kryjących prochy naszych przodków, sypanych tam po ceremonialnym pogrzebie: spaleniu na stosie, mającym symbolizować uniesienie duszy wraz z płomieniami do góry – do krainy Bogów. W kulturze tej znak swastyki oznaczał nieśmiertelność, ogień i równowagę. Tym różni się więc od symbolu faszystów, którego ramiona zakrzywione były w prawo, co zgodnie z prastarymi wierzeniami burzyło tą równowagę życia oraz wprowadzało zamęt i śmierć.

Podkreślenie silnej wiary od dawna miało czynić sługę bożego niezwyciężonym i walczącym o sprawiedliwość. O tym, jaką rolę odgrywała wiara w średniowieczu, możemy przekonać się czytając napisy na monetach z tego okresu. Przywiązanie do wiary jest nadal silne. Wystarczy przypomnieć sobie napisy GOTT MIT UNS (Bóg z nami) umieszczane na klamrach żołnierzy Wehrmachtu czy IN GOD WE TRUST (wierzymy w Boga) na współczesnych pieniądzach amerykańskich. Graficznym znakiem wiary chrześcijańskiej był krzyż występujący w różnych rodzajach: z rozszerzonymi ramionami, często zakończonymi trójkątami, kółkami lub listkami. Szczególną odmiana krzyża jest swastyka. Byłoby trudnym opisać wszystkie kultury, które stosowały znak złamanego krzyża. Wystarczy wspomnieć, że od Azji po najdalsze zakątki Europy odnajdziemy go w różnej formie m.in. na ścianach kościołów (jak np. na ścianie XII-wiecznej kolegiaty w Kruszwicy), na jednych z pierwszych denarów polskich, czy średniowiecznych herbach. W artykule tym chciałem zwrócić szczególną uwagę na obecność prawoskrętnej swastyki na polskich monetach zastępczych spółdzielni 2. pułku strzelców podhalańskich w Sanoku z okresu II Rzeczpospolitej. Były one eksponowane w latach 30. nie tylko na monetach pułkowych, ale też podczas defilad święta pułku. Poniżej (po kliknięciu na zdjęcie) dokładne opisy tych monet z naszego katalogu:

Pozwolę sobie na tym krótkim przedstawieniu zagadnienia zakończyć wszelakie rozważania pozostawiając Szanownemu Czytelnikowi temat do refleksji.

* Chcemy wszelkim oskarżeniom o propagowanie nazizmu z góry zaprzeczyć: wszelkie zamieszczone tu wizerunki polskich wszakże monet ze znakiem swastyki służą wyłącznie celom poznawczym i naukowym. Jednocześnie wyrażamy opinię, że odcinanie się od naszej historii poprzez wymazywanie i zacieranie niewygodnych elementów leży wyłącznie w interesie grup chcących wyidealizować historię, co paradoksalnie prowadzi do jej zakłamania. Zmienić możemy tylko teraźniejszość wpływając na przyszłość - historię należy wyłącznie poznawać i uczyć się wyciągać z niej wnioski.

Autor: Jacek W. Kamiński / jackuskm@wp.pl

Komentarze

1 rok, 4 mies. temu przez bart80# 21227

Fajny i ciekawy artykuł.
jednakże z tego co się orientuję to IN GOD WE TRUST na współczesnych pieniądzach amerykańskich oznacza "w Bogu pokładamy nadzieję" a nie "wierzymy w boga"

1 rok, 4 mies. temu przez borsuk1977# 21233

Zgadza się, miałem już wczoraj zwrócić na top uwagę. In God we trust - znaczy tyle co Bogu ufamy lub nawet lepiej W Bogu pokładamy nadzieję. Wierzymy w Boga to by było In God we belive (lub raczej We belive in God).

1 rok, 4 mies. temu przez arturo!# 21237

zaskoczyło mnie 100 zł mikołaj kopernik z 1925(próba)
na pierwszy rzut oka wydawalo mi sie ze wybili ją jakies panstwa okupacyjne np niemcy ale jak spojrzalem potem na date to mnie zatkało-bylismy wolni.... to dlaczego w takim swietle przedstawili Kopernika??

moze ktos mi to wyjasnic?

1 rok, 4 mies. temu przez borsuk1977# 21239

Ja na tej monecie jakoś specjalnie swastyki nie widzę, a to że układ orła jest taki a nie inny nie ma nic wspólnego z ideologią nazistowską, która tak na dobrą sprawę wówczas raczkowała w Niemczech a NSDAP była marginalną partyjką grupki awanturników. Zresztą samo słowo swastyka pochodzi z sanskrytu i oznacza przynoszący szczęście, a sam znak znany był już w starożytności i najprawdopodobniej swój rodowód wywodzi z Indii. A co do monet polskich to nawet na denarze Mieszka II jest swastyka i co mamy go za to przekląć? Niemieccy naziści zawłaszczyli sobie najzwyczajniej ten symbol tworząc z niego tabu na następne dziesięciolecia.

1 rok, 4 mies. temu przez Valkiria# 21242

Arturo a wiesz kim byl w co wierzyl i jak zyl projektant tej monetki ?

1 rok, 4 mies. temu przez nabializm# 21243

Bardzo dobrze, że pojawił się ten artykuł.
Panowie nasza 21 i 22 Dywizja Piechoty Górskiej posiadała właśnie znak Swastyki w 20 leciu międzywojennym , 2 Pułk Strzelców Podhalańskich stacjonował w Sanoku. Sporo ciekawych informacji jest na wiki, warto sobie przybliżyć.

Wracając do Swastyki, to jeden z najstarszych symboli - Jedno z najstarszych malowideł z motywem swastyki pochodzi z paleolitu – ma więc około 10 000 lat. Swastykę odkrywano w znaleziskach z późnego neolitu na Bliskim Wschodzie, w późniejszych w Babilonie i u Hetytów. W epoce brązu znana była już w Troi, Mykenach, Skandynawii, później w Grecji, Italii, Chinach, Japonii. Znak ten odkryto również na palestyńskich synagogach sprzed 2 000 lat.

1 rok, 4 mies. temu przez Valkiria# 21244

www.katalogmonet.pl/index.php?option=com...Itemid=1300138#15763

Musisz się zalogować lub zarejestrować, aby dołączyć do dyskusji.