Początki polskiego pieniądza - denar Mieszka I
01 marca 2010 Posted in Monety polskie
Państwo polskie nie powstało z dnia na dzień. Pierwszy historyczny władca Polski - Mieszko I dokończył to co dużo wcześniej rozpoczęli jego poprzednicy. Wraz z rozwojem państwowości rozrastał się handel a razem z nim ewoluował system pieniężny - wtedy to właśnie rozpoczęła się pasjonująca historia mennictwa polskiego, które trwa do dziś.Podwaliny dla polskiego pieniądza
W pierwszych latach panowania Mieszka I, wraz powstawaniem nowych ośrodków miejskich, doszło do bardzo dynamicznego rozwoju handlu. Dzięki licznym kupcom wędrowcom, w obiegu znajdowała się duża ilość obcej waluty, wśród której przeważały monety arabskie. Równocześnie bardzo głęboko zakorzenione było używanie pieniądza towarowego. Było to nic innego jak typowy handel wymienny, lub stosowanie tzw. "płacidła", czyli środka płatniczego w postaci wyrobów takich jak płótno, bursztyn, futro i inne. Każdemu płacidłu przypisany był określony odpowiednik pieniężny (odpowiednia ilość srebra). Z czasem rola pieniądza towarowego stopniowa malała. Kolejnym ważnym środkiem płatniczym było srebro w postaci prętów, sztabek i bryłek.
W pierwszych latach panowania Mieszka I, wraz powstawaniem nowych ośrodków miejskich, doszło do bardzo dynamicznego rozwoju handlu. Dzięki licznym kupcom wędrowcom, w obiegu znajdowała się duża ilość obcej waluty, wśród której przeważały monety arabskie. Równocześnie bardzo głęboko zakorzenione było używanie pieniądza towarowego. Było to nic innego jak typowy handel wymienny, lub stosowanie tzw. "płacidła", czyli środka płatniczego w postaci wyrobów takich jak płótno, bursztyn, futro i inne. Każdemu płacidłu przypisany był określony odpowiednik pieniężny (odpowiednia ilość srebra). Z czasem rola pieniądza towarowego stopniowa malała. Kolejnym ważnym środkiem płatniczym było srebro w postaci prętów, sztabek i bryłek.
Patrząc z ekonomicznego punktu widzenia, ówczesna Polska nie potrzebowała własnej waluty. Poza dwoma wyżej wymienionymi, ważną rolę odgrywała wspomniana już obca waluta; dirhemy, denary, solidy i inne. O licznym ich występowaniu na terenie Polski świadczą liczne skarby tych monet odkrywane w XIX i XX wieku na terenie naszego kraju.
Pierwsza polska moneta to decyzja polityczna
Każdy szanujący się władca z czasem musiał pokazać swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Jednym z takich sposobów mogło być wybicie własnej monety. Poprzez bicie rodzimej waluty władca mógł zaznaczyć swoją suwerenność, dać dowód istnienia władzy książęcej zarówno swoim poddanym jak i najbliższym sąsiadom. Mieszko I stanął przed bardzo trudnym zadaniem. Brak złóż srebra na terenie Polski spowodował, że książę musiał wybijać rodzimą monetę z własnych rezerw książęcego skarbca, lub ze ściągniętego z rynku pieniądza obcego. "Przewalutowanie" takie było z reguły deficytowe, ale w tym momencie dla Mieszka najważniejsze było pokazanie, że Polska stała się stabilnym i w zupełności niezależnym krajem.
Denar Mieszka I
O pierwszej polskiej monecie - denarze Mieszka I, wiadomo niewiele. Dużo wiadomości to spekulacje i domysły badaczy, niepotwierdzone twardymi dowodami. Nie jest wiadome gdzie i kiedy została założona mennica. Przyjmuje się, że był to Poznań. Prawdopodobnym pierwszym mincerzem był rzemieślnik z Czech, gdzie mennictwo rozwinęło się kilkadziesiąt lat wcześniej. Najbardziej prawdopodobnym okresem, w którym wybito polską monetę były lata 982 - 984. Kałkowski w książce "Tysiąc lat monety polskiej" o mincerzu księcia Mieszka I pisze tak: "Mincerz ten był biegły w swoim zawodzie i dokładny w pracy. Stwierdzamy to na podstawie drobnego szczegółu produkcyjnego, widocznego powyżej na rewersie monety. Przy krawędzi monety jest rysa idealnie kołowa, wykonana ostrzem cyrkla, którego nóżka pozostawiła wgłębienie tuż poniżej prawej górnej kropki między ramionami krzyża. To dowód, że przy wycinaniu monet z blachy, mincerz starał się uzyskać dokładny kształt kołowy".
Jak wygląda Denar Mieszka I?
Denara Mieszka I - powyżej rysunek monety, poniżej wizerunek monety z aukcji WCN.
Na awersie przedstawiony jest prymitywny wizerunek kapliczki z krzyżem. W otoku znajduje się napis MISICO (w innych typach MTLZCO). Na rewersie znajduje się prosty krzyż z kropkami w kątach, będący symbolem niedawno otrzymanego chrztu. W otoku znajdują się znaki E E + +. Przeciętny ciężar tej monety wynosił około 1,5 grama.
Do ciekawych wniosków doszedł R. Kiersnowski w swojej książce pt: "Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej" (1960), gdzie na podstawie 7 zachowanych typów monety Mieszka I oszacował wielkość emisji pierwszej polskiej monety. Wg. Kiersnowskiego jedną parą stempli można było wybić od 3 - 5 tys. monet. Cała produkcja denarów wyniosła więc między 21 - 35 tys. sztuk, ogólnej wagi 30 - 50 kg srebra. Przyjmując, że mennica była czynna przez 10 lat w okresie od 980 do 990, to roczne zapotrzebowanie na srebro wynosiło zaledwie 1,5 - 2,5 kg. Jest to zatem emisja niewielka, ale jak sugerują niektórzy historycy, Mieszko I wybitych przez siebie monet mógł w ogóle nie wprowadzić do obiegu, a jeśli już to w bardzo ograniczonym zakresie wśród swojego dworu.
Ile monet Mieszka I zachowało się do dziś? Tego również nie jesteśmy w stanie dokładnie sprawdzić. Najczęściej pada liczba 50 sztuk, która powstała na podstawie szacunków z ilości monet oferowanych na aukcjach i będących w muzeach. Na aukcjach numizmatycznych moneta ta pojawia się ekstremalnie rzadko. Nam udało się znaleźć 2 notowania z tą monetą: aukcja WCN rok 1994, st. III, cena 87740000 zł (przed denominacją) oraz aukcja WCN z 2000 roku, st. II/III cena 17 013 zł (ze skarbu ze Stryjewa Wielkiego). Być może ktoś z Was ma wiedzę na ten temat i zna ceny monet Mieszka I na światowych i krajowych aukcjach - jeśli tak proszę o kontakt.
Monety Mieszka I znajdowane były najczęściej w skarbcach monet XI wiecznych, gdzie nadal w większości dominowały w znaleziskach monety obce. Ze względu na to, iż wiele odkryć zapewne nie zostało zgłoszonych, przypuszcza się, że pewna liczba monet Mieszka znajduje się w prywatnych kolekcjach. Są to monety niezewidencjonowane. Wyżej opisane notowanie z 2000 roku to moneta prawdopodobnie ze skarbu monet, jak zatem dostała się na rynek wtórny do handlu? Za każdym razem kiedy poruszamy temat monet z początków państwa polskiego zastanawiamy się jak osoby nimi dysponujące weszły w ich posiadanie? Spadek, nielegalne wykopki? To chyba pozostanie bez odpowiedzi.
Podsumowanie
Pierwszy historyczny władca Polski rozpoczął jednocześnie historię polskiego pieniądza. Okres denarowy zapoczątkowany przez monetę z wizerunkiem kapliczki będzie trwał w Polsce kolejne 3 stulecia.
Autor: współpraca zbiorowa - redakcja IKM
Kontakt: Bartosz Błądek /
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Jest to pierwszy artykuł z cyklu pt: "Historia mennictwa z czasów królów i książąt polskich". W kolejnym artykule zaprezentujemy monety czasów Bolesława Chrobrego.
Komentarze
świetny artykuł!!! jako że interesuję się historią piastowskiej polski cykl ten wypełni lukę w mojej wiedzy na temat ówczesnego systemu monetarnego o którym, mimo mojego zainteresowania numizmatyką, niewiele wiem.
dzięki, i czekam na więcej!!!
dzięki, i czekam na więcej!!!
Według aktualnego stanu wiedzy nie znamy monet Mieszka I. Ta przedstawiona w atykule jest przypisywana Mieszkowi II Lambertowi. Nie tak dawno (byłem na wykładzie we wrześniu ubiegłego roku) profesor Suchodolski przedstawiał uznawaną aktualnie za najstarszą polską monetę i nie jest żaden dobrze znany wizerunek. Jak wygrzebię jakieś materiały to dołączę.
Dzięki za potwierdzenie. Nie byłem pewien rego:
www.denary.com.pl/denar-mieszka-lamberta-01.html
Czyli nie znamy, żadnej z monet Mieszka I?
www.denary.com.pl/denar-mieszka-lamberta-01.html
Czyli nie znamy, żadnej z monet Mieszka I?
witam wszystkich historią polskiego pieniążka dopiero co zaczołem się interesować i zchęcia odkupiłbym niepotrzebne lub zbywające książki na ten temat 
bartek napisał:
Nie znamy.
Jeśli chodzi o rewersu monety, to w otoku znajdują się swargi, czyli po słowiańsku swastyki. Jest to symbol pogański używany dość często przez Słowian i inne ludy indoeuropejskie. Rewers tej monety stał się bardzo ważnym obiektem badań dla archeologów i religioznawców zajmujących się tematem współistnienia chrześcijaństwa i religii Słowian. Według uczonych umieszczenie krzyża i świętych znaków Słowian miało wskazywać na współistnienie tych dwóch religii na ziemiach polskich. Obecność swarg miała wskazywać na nadal silną obecność pogan wśród poddanych księcia/króla. Tyle na temat rewersu.
Awers tej monety stał się bardzo ważny dla językoznawców zajmujących się onomastyką słowiańską i historią języka polskiego. Badacze między innymi na podstawie tej monety starali się wykazać jak naprawdę brzmiało imię Mieszko we wczesnośredniowiecznej polszczyźnie.
Sprawa imienia i rekonstrukcji imienia "Mieszko", to temat rzeka, który nadaje się na długi elaborat.
Tyle ciekawostek z mojej strony.
Dodam jeszcze, że nie ma żadnych dowodów na to, żeby łączyć tą monetę z Mieszkiem I. Tak jak już przedmówca powiedział, numizmat ten łączy się z osobą wnuka Mieszka I, Mieszkiem II Lambertem.
Czyli nie znamy, żadnej z monet Mieszka I?
Nie znamy.
Jeśli chodzi o rewersu monety, to w otoku znajdują się swargi, czyli po słowiańsku swastyki. Jest to symbol pogański używany dość często przez Słowian i inne ludy indoeuropejskie. Rewers tej monety stał się bardzo ważnym obiektem badań dla archeologów i religioznawców zajmujących się tematem współistnienia chrześcijaństwa i religii Słowian. Według uczonych umieszczenie krzyża i świętych znaków Słowian miało wskazywać na współistnienie tych dwóch religii na ziemiach polskich. Obecność swarg miała wskazywać na nadal silną obecność pogan wśród poddanych księcia/króla. Tyle na temat rewersu.
Awers tej monety stał się bardzo ważny dla językoznawców zajmujących się onomastyką słowiańską i historią języka polskiego. Badacze między innymi na podstawie tej monety starali się wykazać jak naprawdę brzmiało imię Mieszko we wczesnośredniowiecznej polszczyźnie.
Sprawa imienia i rekonstrukcji imienia "Mieszko", to temat rzeka, który nadaje się na długi elaborat.
Tyle ciekawostek z mojej strony.
Dodam jeszcze, że nie ma żadnych dowodów na to, żeby łączyć tą monetę z Mieszkiem I. Tak jak już przedmówca powiedział, numizmat ten łączy się z osobą wnuka Mieszka I, Mieszkiem II Lambertem.
nie ma teraz, ale przez długie lata przypisywano ją właśnie Mieszkowi i sądzę, że dziś wiele osób dalej tak sądzi - ja również do dnia dzisiejszego.
ps. nie bez powodu monete tę umieszcozno na 10 zł wraz z wizerunkiem Mieszka I.
Super, że powstał taki artykuł, bo dizęki niemu możliwe są właśnie takie konstruktywne dyzkusje, merytoryczne, których w ostatnim czasie brak na forach internetowych.
ps. nie bez powodu monete tę umieszcozno na 10 zł wraz z wizerunkiem Mieszka I.
Super, że powstał taki artykuł, bo dizęki niemu możliwe są właśnie takie konstruktywne dyzkusje, merytoryczne, których w ostatnim czasie brak na forach internetowych.
Piotr_k84 napisał:
Metody historiografii się zmieniają. Pojawiają się nowe, a stare się zwykle zarzuca. W wyniku tego procesu wiele teorii dawniej ustalonych poddaje się w wątpliwość i bada się na nowo. Wyniki badań przeprowadzonych na nowo nie muszą być takie same jak te ustalone za pomocą starych metod. Tak się stało i w tym przypadku.
Zgadzam się co do tego, że w świadomości naszej ta moneta zdaje się być tą najpierwszą w dziejach Polski. Stała się takim symbolem. Badacze sugerują jednak, że ta właśnie moneta najpierwszą nie jest.
Być może w przyszłości, ktoś za pomocą jakichś argumentów udowodni, że jednak ta moneta jest dziełem mincerzy Mieszka I.
nie ma teraz, ale przez długie lata przypisywano ją właśnie Mieszkowi
Metody historiografii się zmieniają. Pojawiają się nowe, a stare się zwykle zarzuca. W wyniku tego procesu wiele teorii dawniej ustalonych poddaje się w wątpliwość i bada się na nowo. Wyniki badań przeprowadzonych na nowo nie muszą być takie same jak te ustalone za pomocą starych metod. Tak się stało i w tym przypadku.
Zgadzam się co do tego, że w świadomości naszej ta moneta zdaje się być tą najpierwszą w dziejach Polski. Stała się takim symbolem. Badacze sugerują jednak, że ta właśnie moneta najpierwszą nie jest.
Być może w przyszłości, ktoś za pomocą jakichś argumentów udowodni, że jednak ta moneta jest dziełem mincerzy Mieszka I.
Odnośnie wykładu prof. Suchodolskiego gniezno.com.pl/22_10_2008_moneta.html
Gabinet Numizatyczno-Sfragistyczny posiada w swoich zbiorach denar ze skarbu z Lubranca , a tak go opisuje :
Denar Mieszka II bity za panowania Boleslawa Chrobrego (992-1025) po 1013r.
Na awersie kapliczka
na rewersie krzyz i swastyki.
Warty uwagi jest tez ten artykul encyklomap.blogspot.com/2009/02/denar-mieszka-pierwszego.html
Denar Mieszka II bity za panowania Boleslawa Chrobrego (992-1025) po 1013r.
Na awersie kapliczka
na rewersie krzyz i swastyki.
Warty uwagi jest tez ten artykul encyklomap.blogspot.com/2009/02/denar-mieszka-pierwszego.html
dyskusja bardzo ciekawa, a czy ktoś posiada wiedzę na jakiej podstawie historycy uznali denara za monetę Mieszka II?
Autor: www.denary.com.pl/denar-mieszka-lamberta-01.html powołuje się na prof. Suchodlskiego WN WLII 1998. Posiada ktoś egzemplarz?
borsuk dzięki za linka, naprawdę ciekawa sprawa. Nauka ma to do siebie, że kryje przed nami jezcze bardzo wiele i coraz więcej pozwala nam odkrywać - w tym cały urok.
Tyle tylko, że warto śledzić bieżące ustalenia. Pogląd Prof. Suchodolskiego zawarty w WN z 1998 roku jest niekwestionowany w świecie naukowym już przez nikogo. W sposób nie budzący wątpliwości wykazano, że owe denary są denarami Mieszka II, zaś pierwsze polskie denary to prawdopodobnie naśladownictwa monet saskich i były bite w Poznaniu lub Gnieźnie.
jalokim83 napisał:
Jaki jest ten sposób nie budzący wątpliwości?
Jakie argumenty podał prof. Suchodolski?
W sposób nie budzący wątpliwości wykazano, że owe denary są denarami Mieszka II,
Jaki jest ten sposób nie budzący wątpliwości?
Jakie argumenty podał prof. Suchodolski?
a to jest ciekawe ze monety z czsów mieszka I są az tak tanie takie monety o tak niskim nkładzie powinny kosztować setki tysięcy i byc albo w muzeach albo u kolekcjonerów wysokiego żedu nieprawdaz?
miałem na myśli ze monety tak juz stare i o bardzo niskim nakładzie jak na monete obiegową są tanie posłużę sie przykładem z artykułu WCN z 2000 roku, st. II/III cena 17 013 zł (ze skarbu ze Stryjewa Wielkiego) taka cena to szok za tak starą monete praktycznie kazdy numizmatyk moze kupić taka monetę i przy nieodpowiedznim przechowywaniu moze zniszczyc ją one powinny być znacznie droższe i sprzedawane powinny być muzeom albo kolekcjonerom którzy wiedzą jak sie obchodzic z tak starymi i historycznymi monetami nieprawdaz? 
Rynek numizmatyczny zaczyna rządzić się innymi prawami. Na ostatniej aukcji denar Chrobrego sprzedano za 83 000 zł.
Weź sobie porównaj te 17 tyś. z 2000 roku z dzisiaj np. na przykładzie innych aukcji cennych monet sprzedanych wówczas i obecnie - wtedy zobaczysz różnicę.
dokladnie tak jak napisal Borsuk
a zeby to zobrazowac podam przyklad bardzo popularnych monet
za katalogiem Parchimowicza z roku 2000
2 zlote 1996 ZYGMUNT II AUGUST 20zl
20 zlotych 1997 JELONEK ROGACZ 60zl
1 zloty 1957 stan I 200zl
DUKAT 1831 (Powstanie Listopadowe) stan I 1500zl
20 zlotych 1925 B.CHROBRY stan I 500zl
sprawdz po ile dzisiaj chodza te monety
a te 17 tys. zacznie wygladac troszke inaczej
a zeby to zobrazowac podam przyklad bardzo popularnych monet
za katalogiem Parchimowicza z roku 2000
2 zlote 1996 ZYGMUNT II AUGUST 20zl
20 zlotych 1997 JELONEK ROGACZ 60zl
1 zloty 1957 stan I 200zl
DUKAT 1831 (Powstanie Listopadowe) stan I 1500zl
20 zlotych 1925 B.CHROBRY stan I 500zl
sprawdz po ile dzisiaj chodza te monety
a te 17 tys. zacznie wygladac troszke inaczej
Jak juz jestesmy przy poczatkach polskiego pieniadza to warto wspomniec tez o denarach krzyzowych.
Krotki artykul www.info.kalisz.pl/historia/archeolo/nieznana.htm
Krotki artykul www.info.kalisz.pl/historia/archeolo/nieznana.htm
Mógłby mi ktoś napisać, gdzie znajdę ten artykuł do którego link podał borsuk ? Niestety wcześniejszy link jest już nieaktualny.
Musisz się zalogować lub zarejestrować, aby dołączyć do dyskusji.
