Start

Plakiety Mennicy Warszawskiej z lat 1926 - 1939

05 grudnia 2009

Numizmatyka II RP jest okresem bardzo lubianym i chętnie kolekcjonowanym przez zbieraczy. O monetach tego okresu wiadomo bardzo dużo, nieco mniej o medalach a o plakietach przeciętnemu kolekcjonerowi prawie nic nie wiadomo. Dlatego postaram się zapełnić te lukę i napisać kilka słów o plakietach bitych w Mennicy Warszawskiej w okresie II RP. Jest to pierwszy z cyklu artykułów szerzej traktujących numizmatykę - chce przybliżyć nieco wątki związane m.in. z medalierstwem. Ale skupmy się najpierw na plakietach.

Plakiety emitowane przez Mennicę Warszawską w okresie II RP stanowią mało znany fragment jej produkcji. Jak monety i medale doczekały się wielu wydawnictw w postaci katalogów i szerszych publikacji, tak jedyną publikacją w całości poświeconą plakietom jest książka Jacka Strzałkowskiego pt: "Plakiety Mennicy w Warszawie 1926-1939" z roku 1983.

Po ponad 50 latach niebytu, otwarta na nowo mennica postanowiła rozszerzyć swoją działalność. Poza biciem monet, rozpoczęto bicie medali i plakiet okolicznościowych. Wiele z nich było bitych na prywatne zamówienie instytucji czy osób prywatnych. Ówczesny dyrektor mennicy Jan Aleksandrowicz zadbał, aby w dziale medalierskim zatrudniono najlepszych fachowców. Pracę rozpoczęli m.in. Józef Aumiller i Stanisław Roman Lewandowski.

Plakiety bite w okresie międzywojennym służyły przede wszystkim jako ozdoba pomieszczeń i ścian.
Wiele z nich z tyłu miało specjalne stojaki lub haczyki do zawieszenia.

Pierwsza plakieta opuszcza mury mennicy w 1926 roku. Jako pierwsze wydano cykl plakiet o tematyce sakralne - Głowa Chrystusa, Serce Chrystusa, Matka Boska Częstochowska i inne. Równolegle rozpoczęła się emisja serii plakiet poświecona wybitnym polakom; m.in. Mościcki, Wojciechowski, Żeromski, Narutowicz, Piłsudski, Chopin i inni. Każdy z tematów emitowany był w kilku rozmiarach. Najpopularniejsze były dwa: 90x60 i 40x27 mm. Strona z wizerunkiem zostawała wybita stemplem, na drugiej zaś płaskiej stronie grawerowano często napis Mennica Państwowa ze znakiem Kościesza oraz godło Państwowe. Na szczególne zamówienie tworzono plakiety dużych rozmiarów; 225 x 170, 330 x 250 i 460 x 350 mm. Wszystkie one wykonywane były już techniką odlewu w brązie.

Plakiety sygnowano na trzy podstawowe sposoby.

Aby wyjść naprzeciw oczekiwaniom klientów, na których zamówienie bito owe plakiety pojedyncze egzemplarze wprawiano w mahoniowe lub dębowe ramy. Czasem plakiety wykonywano w srebrze i złocie. Dziś na rynku wtórnym srebrne plakiety pojawiają się, ale ekstremalnie rzadko, złotych plakiet natomiast nie znamy ani z prywatnych ani publicznych zbiorów.

Popularyzacja kolekcjonowania medali i plakiet wymagała jak to byśmy dziś powiedzieli wsparcia marketingowego. Otóż równocześnie z emisją plakiet wydawano katalogi ze szczegółowym opisem i cenami poszczególnych produktów. Wyroby te szybko znalazły uznanie wśród kolekcjonerów jak i instytucji państwowych, które coraz chętniej je zamawiały.

Najwięcej bito plakiet najmniejszych - w nakładach nawet ponad 1.000 sztuk . Z reguły jednak są to mniejsze wartości. Tych największych bito a raczej lano bardzo niewielkie ilości. Niektóre w nich znane są jedynie w kilku egzemplarzach i dziś są prawdziwą gratką dla kolekcjonerów. Dziś małe i średnie plakiety na rynku numizmatycznym pojawiają się dość często i regularnie choć w niewielkich ilościach. Z reguły jest to kilka różnych plakiet na jednej aukcji numizmatycznej. Te najpopularniejsze można obecnie kupić nawet za 200-300 zł, te większe to już znacznie większy wydatek.

Ci, którzy czytają opisy pod plakietami w katalogach na pewno zastanawiają się dlaczego ich nakład określany jest jako "PONAD ?. sztuk". Otóż dlatego, iż ze względu na to iż wiele plakiet w miarę wzrostu zainteresowania było dobijanych, ich nakłady były otwarte i nie znamy ilości co do sztuki. W 1938 W. Terlecki sporządził bilans mennicy wraz z jej stanem magazynowym. Z bilansu tego można było wyczytać ile do tej pory plakiet danego tematu sprzedano a ile zostało w magazynach. Stąd tez wiemy, że np. plakiety W. Warneńczyk 90 x 60 wybito ponad 85 sztuk. Wartości z 1938 roku przyjmuje się za dość szczegółowe i trafne, gdyż w kolejnym roku bito bardzo niewielkie ilości plakieta te, które zostały w magazynach w okresie wojny ze względu na materiał najpewniej przetopiono.

Wg. książki-katalogu J. Strzałkowskiego w okresie 1926 - 1939 w Mennicy Państwowej powstało 61 tematów plakiet po kilka rozmiarów w temacie. Dziś ze względu na to iż medale utraciły "dwustronność" i "owal" wiele z międzywojennych plakiet można uznać za medale, ale nie warto wprowadzać niepotrzebnego zamętu.

Obecnie największa kolekcja plakiet znajduje się w Gabinecie Numizmatycznym Mennicy Polskiej. Tam też znajduje się kilka stempli do ich wyrobu.

Udało mi się znaleźć trzy najcenniejsze plakiety II RP. Od lewej: Głowa Chrystusa (J.Aumiller 1926r., brąz 200,8x130,8 mm) w mahoniowej ramie wykonana w jednym egzemplarzu (cały nakład plakiety 25 sztuk) - w 2007 sprzedano ją za 11.550 zł. W środku - Józef Piłsudski (J. Aumiller 1938, brąz 104x41 mm) - rzadka plakieta warta ponad 6.000 zł. Z prawej plakieta z wizerunkiem R. Traugutta (J. Aumiller 1938, brąz 90x60) wybita w nakładzie ponad 30 sztuk - warta blisko 7.000 zł.

Wszystkie zamieszczone w artykule zdjęcia pochodzą ze strony Warszawskiego Centrum Numizmatycznego - zdjęcia wykorzystane za zgodą właściciela

Warte pokazania? Przekaż tę stronę innym:

Udostępnij

Poleć znajomym

Komentarze

2 lata, 1 miesiąc temu przez lynx# 13862

Witam
Właśnie dzisiaj dwie zostały sprzedane na Allegro.
Oto linki do aukcji:

www.allegro.pl/item839239195_plakieta_ko...ta_mala_mw_st_2.html

www.allegro.pl/item839239078_plakieta_st...ic_mala_mw_st_2.html

Bartek, proszę o więcej takich artykułów :)
Temat ciekawy, a obiekty niedoceniane.
Pozdrawiam :)

2 lata, 1 miesiąc temu przez Piotr_k84# 13867

No właśnie Bart:). Pamiętaj ja chętnie służe merytoryczna pomocą.

Wracajac do plakiet. Temat rzeczywisćie bardzo ciekawy i jak medale międzywojenne przez wielu bardzo niedoceniany.

Ja osobiście regularnie obserwuje i poluję na aukcjach na plakiety w ładnych stanach, marzeniem jest zebranie kompletu tych małych, ale to jeszcze troszkę. Niemniej jednak obecnie wiele z nich można kupić za naprawdę śmieszne pieniądze - przy ich niesamowitej urodzie.

2 lata, 1 miesiąc temu przez lynx# 13875

Zauważyłem Piotrze, że ostatnio próbowałeś je wylicytować na allegro. Jak widzę to masz bardzo konkretne powiedzmy "obiekty porządania" :)
Ja również próbuję, ale nie aż tak ambitnie ;) Niestety, niektóre z medali nieczęsto pojawiają się w aukcjach.

2 lata, 1 miesiąc temu przez Eothain# 13879

Piękne są to tematy...
A żeby nie zniknęły nam te aukcje w czeluściach archiwum allegro, zarchiwizowane aukcje:
Kolumna: www.allegromat.pl/aukcja42808
Staszic: www.allegromat.pl/aukcja42809

2 lata, 1 miesiąc temu przez lynx# 14495

Witam
Piotr, na allegro jest aukcja plakiety z 1926 roku z Józefem Piłsudskim. Oto link:
www.allegro.pl/item856355869_plakieta_jozef_pilsudski.html
Pozdrawiam

2 lata, 1 miesiąc temu przez lukaszek2# 14543

U nas na giełdzie poszła z głową Piłsudskiego za 150 zł ale naprawdę pięknie wyglądała

2 lata, 1 miesiąc temu przez centurion2009# 14603

Na co zwracać uwagę decydując się na kupno medali?Czytając forum czuję się jakbym dopiero się urodził.Wszystko jest nowe i nie tak jak sobie to wyobrażałem wcześniej.Każdy z was w jakiś sposób jest zawodowcem i wie lub ma pojęcie czy to o monetach czy o medalach.
Pytam o te medale bo też mi się podobają i chętnie bym zaczął je kolekcjonować.Tylko na co zwracać uwagę żeby nie kupić złomu?

2 lata, 1 miesiąc temu przez Piotr_k84# 14605

KUpować od zaufanych sprzedawców / sklepów numizmatycznych np. WCN, Niemczyk Wmario etc. Ja właśnie tak robię.

Staram się kupować I ewentualnie II stany. III z reguły nie wchodzi w rachubę.

Zanim będe licytował staram sie poczytac o archiwalnych aukcjach danego medalu (www.wcn.pl).

Ja zbieram medale międzywojenne bite w Mennicy Państwowej (to mój główny obiekt zainteresowąń). Do tych medali polecam katalog Strzałkowskiego. Zbieram również XIX wieczne medale polskie bite w prywatnych firmach (w II połowie XIX wieku Mennica Warszawska była nieczynna)

2 lata, 1 miesiąc temu przez lynx# 14606

Im więcej wiesz tym lepiej, czyli pozostaje edukacja.
Niestety, na temat wielu medali jest bardzo mało informacji. W wielu przypadkach nie wiadomo nawet jakie były nakłady, ale z pewnością dużo mniejsze niż monet. Te bardzo cenne sporo kosztują, a na aukcjach pojawiają się bardzo rzadko, tak więc trzeba dużo, dużo cierpliwości ;)

2 lata temu przez lynx# 15120