Polecamy

Numizmatyka
Sklep numizmatyczny
Monety

Początki polskiego pieniądza - denar Mieszka I

.

mieszko_iPaństwo polskie nie powstało z dnia na dzień. Pierwszy historyczny władca Polski - Mieszko I dokończył to co dużo wcześniej rozpoczęli jego poprzednicy. Wraz z rozwojem państwowości rozrastał się handel a razem z nim ewoluował system pieniężny - wtedy to właśnie rozpoczęła się pasjonująca historia mennictwa polskiego, które trwa do dziś.

Podwaliny dla polskiego pieniądza
W pierwszych latach panowania Mieszka I, wraz powstawaniem nowych ośrodków miejskich, doszło do bardzo dynamicznego rozwoju handlu. Dzięki licznym kupcom wędrowcom, w obiegu znajdowała się duża ilość obcej waluty, wśród której przeważały monety arabskie. Równocześnie bardzo głęboko zakorzenione było używanie pieniądza towarowego. Było to nic innego jak typowy handel wymienny, lub stosowanie tzw. "płacidła", czyli środka płatniczego w postaci wyrobów takich jak płótno, bursztyn, futro i inne. Każdemu płacidłu przypisany był określony odpowiednik pieniężny (odpowiednia ilość srebra). Z czasem rola pieniądza towarowego stopniowa malała. Kolejnym ważnym środkiem płatniczym było srebro w postaci prętów, sztabek i bryłek.

 

Patrząc z ekonomicznego punktu widzenia, ówczesna Polska nie potrzebowała własnej waluty. Poza dwoma wyżej wymienionymi, ważną rolę odgrywała wspomniana już obca waluta; dirhemy, denary, solidy i inne. O licznym ich występowaniu na terenie Polski świadczą liczne skarby tych monet odkrywane w XIX i XX wieku na terenie naszego kraju.

Pierwsza polska moneta to decyzja polityczna

Każdy szanujący się władca z czasem musiał pokazać swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Jednym z takich sposobów mogło być wybicie własnej monety. Poprzez bicie rodzimej waluty władca mógł zaznaczyć swoją suwerenność, dać dowód istnienia władzy książęcej zarówno swoim poddanym jak i najbliższym sąsiadom.  Mieszko I stanął przed bardzo trudnym zadaniem. Brak złóż srebra na terenie Polski spowodował, że książę musiał wybijać rodzimą monetę z własnych rezerw książęcego skarbca, lub ze ściągniętego z rynku pieniądza obcego. "Przewalutowanie" takie było z reguły deficytowe, ale w tym momencie dla Mieszka najważniejsze było pokazanie, że Polska stała się stabilnym i w zupełności niezależnym krajem.


Denar Mieszka I

O pierwszej polskiej monecie - denarze Mieszka I, wiadomo niewiele. Dużo wiadomości to spekulacje i domysły badaczy, niepotwierdzone twardymi dowodami. Nie jest wiadome gdzie i kiedy została założona mennica. Przyjmuje się, że był to Poznań. Prawdopodobnym pierwszym mincerzem był rzemieślnik z Czech, gdzie mennictwo rozwinęło się kilkadziesiąt lat wcześniej. Najbardziej prawdopodobnym okresem, w którym wybito polską monetę były lata 982 - 984. Kałkowski w książce "Tysiąc lat monety polskiej" o mincerzu księcia Mieszka I pisze tak: "Mincerz ten był biegły w swoim zawodzie i dokładny w pracy. Stwierdzamy to na podstawie drobnego szczegółu produkcyjnego, widocznego powyżej na rewersie monety. Przy krawędzi monety jest rysa idealnie kołowa, wykonana ostrzem cyrkla, którego nóżka pozostawiła wgłębienie tuż poniżej prawej górnej kropki między ramionami krzyża. To dowód, że przy wycinaniu monet z blachy, mincerz starał się uzyskać dokładny kształt kołowy".
 
Jak wygląda Denar Mieszka I?

 

denar_rys_mieszko1

mieszko-i

Denara Mieszka I - powyżej rysunek monety, poniżej wizerunek monety z aukcji WCN.

 

Na awersie przedstawiony jest prymitywny wizerunek kapliczki z krzyżem. W otoku znajduje się napis MISICO (w innych typach MTLZCO). Na rewersie znajduje się prosty krzyż z kropkami w kątach, będący symbolem niedawno otrzymanego chrztu. W otoku znajdują się znaki E E + +. Przeciętny ciężar tej monety wynosił około 1,5 grama.
 
Do ciekawych wniosków doszedł R. Kiersnowski w swojej książce pt: "Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej" (1960), gdzie na podstawie 7 zachowanych typów monety Mieszka I oszacował wielkość emisji pierwszej polskiej monety. Wg. Kiersnowskiego jedną parą stempli można było wybić od 3 - 5 tys. monet. Cała produkcja denarów wyniosła więc między 21 - 35 tys. sztuk, ogólnej wagi 30 - 50 kg srebra. Przyjmując, że mennica była czynna przez 10 lat w okresie od 980 do 990, to roczne zapotrzebowanie na srebro wynosiło zaledwie 1,5 - 2,5 kg. Jest to zatem emisja niewielka, ale jak sugerują niektórzy historycy, Mieszko I wybitych przez siebie monet mógł w ogóle nie wprowadzić do obiegu, a jeśli już to w bardzo ograniczonym zakresie wśród swojego dworu.
 
Ile monet Mieszka I zachowało się do dziś? Tego również nie jesteśmy w stanie dokładnie sprawdzić. Najczęściej pada liczba 50 sztuk, która powstała na podstawie szacunków z ilości monet oferowanych na aukcjach i będących w muzeach. Na aukcjach numizmatycznych moneta ta pojawia się ekstremalnie rzadko. Nam udało się znaleźć 2 notowania z tą monetą: aukcja WCN rok 1994, st. III, cena 87740000 zł (przed denominacją) oraz aukcja WCN z 2000 roku, st. II/III cena 17 013 zł (ze skarbu ze Stryjewa Wielkiego). Być może ktoś z Was ma wiedzę na ten temat i zna ceny monet Mieszka I na światowych i krajowych aukcjach - jeśli tak proszę o kontakt.
 
Monety Mieszka I znajdowane były najczęściej w skarbcach monet XI wiecznych, gdzie nadal w większości dominowały w znaleziskach monety obce. Ze względu na to, iż wiele odkryć zapewne nie zostało zgłoszonych, przypuszcza się, że pewna liczba monet Mieszka znajduje się w prywatnych kolekcjach. Są to monety niezewidencjonowane. Wyżej opisane notowanie z 2000 roku to moneta prawdopodobnie ze skarbu monet, jak zatem dostała się na rynek wtórny do handlu? Za każdym razem kiedy poruszamy temat monet z początków państwa polskiego zastanawiamy się jak osoby nimi dysponujące weszły w ich posiadanie? Spadek, nielegalne wykopki? To chyba pozostanie bez odpowiedzi.
 
Podsumowanie
Pierwszy historyczny władca Polski rozpoczął jednocześnie historię polskiego pieniądza. Okres denarowy zapoczątkowany przez monetę z wizerunkiem kapliczki będzie trwał w Polsce kolejne 3 stulecia.

Autor: współpraca zbiorowa - redakcja IKM
Kontakt: Bartosz Błądek / bartosz@katalogmonet.pl

Jest to pierwszy artykuł z cyklu pt: "Historia mennictwa z czasów królów i książąt polskich". W kolejnym artykule zaprezentujemy monety czasów Bolesława Chrobrego.
Opublikowano: 4 lat, 4 miesięcy temu przez bartek #18432
Dziękuję za informacje i linki. Artykuł pozostał niezmienny ale w komentarzach już wszystko się wyjaśniło - Mieszko I nie miał swoich monet.
Opublikowano: 4 lat, 4 miesięcy temu przez Inclitus #18426
Witam
Według najnowszego stanu wiedzy opisywane przez Pana monety są jednak nieco młodsze i należały do Mieszka II
Opracowanie tutaj:
www.denary.com.pl/pdf/1.pdf
Wiecej o denarach Mieszka :
www.denary.com.pl/mieszko-lambert-typologia.html
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17934
Zgadzam sie.....
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez marwaj #17921
Różnice pomiędzy monetami są oczywiste! - krój liter, wygląd krzyża, czy popiersie Bolesława.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Shiver #17916
Tak wygląda oryginał z kolekcji Czapskiego:
ehc20.jpg
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17915
Mam również do pana prośbe , prosze o przesłanie w takim razie fotki orginału z dostępnych przez pana żródeł... :huh:
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17914
Umieszczam fotke z Katalogu Monet Polskich , Staropolska.Pl- Katalog Monet , w którym jest opisany tak:Nominał: Denar
Metal: Srebro
Średnica: 18 - 20 mm
Masa: 1,6 - 1,8 g
Mennica: b/d
Znaki mennicze: b/d
Znany jest jedyny zachowany egzemplarz
Hm... rzeczywiście niepodobny do orginału...
6_img1.jpg
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Tajniak #17892
marwaj napisał:
W razie dalszej niepewności warto wysłać monetę do gradingu (amerykańskiego oczywiście)


Amerykanie znają się lepiej na polskich monetach niż polacy? :blink:

Moneta jest kopią i to widać na pierwszy rzut oka. Inna średnica i waga tym bardziej powinny przemówić do rozumu.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Wilk #17891
Proszę zatem odwiedzić jakikolwiek większy zlot słowiańskich bractw i wybiją Panu taką monetę. Co do rekonstrukcji mincerstwa w bractwach to nie przywiązują one wagi co do oryginalnych parametrów monety. Biją większe bo ładniejsze dla dzieci.

Jeśli chodzi o rysunek awersu i rewersu to nie jest on podobny. A moneta jest słabą kopią.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17889
Co do falsyfikatów to jeśli już to są mniej więcej w tym samym rozmiarze co orginał , to samo dotyczy wagi i średnicy , ta monetka jest jak już pisałem większa , śr. 22 mm i cięższa 5,6 gr. . Tymczasem orginał ma ciężar 1,6 gr i jest dużo mniejszy, stąd moje przypuszczenie że mogłabyć to seria okolicznościowa dla przybyłych gości na zlocie gnieżdzieńskim.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez marwaj #17888
Muszę przyznać, że jest pan dobrze rozeznany jeśli chodzi o informacje dotyczące tej monety. Radziłbym zanieść monetę do profesjonalnego sklepu numizmatycznego z dużą renomą (np. wspomniany już WCN, czy też Antykwariat Niemczyka), ponieważ w mniej znanych miejscach pracują często osoby nie mające wystarczającej wiedzy i doświadczenia, niezbędnych w przypadku określania oryginalności monet tak starych. W razie dalszej niepewności warto wysłać monetę do gradingu (amerykańskiego oczywiście)
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17887
Skoro to jest festynowa blaszka to jak to sie ma do oceny wieku tej blaszki przez antykwariat który posiada odpowiedni certyfikat i zdatował ją na 9-11 wiek . Poza tym prosze sobie zrobić wgląd do odpowiednich żródeł jak wygląda orginał jedynego egzemplarza , jest identyczny co wskazuje że wybijał go ten sam fachman , różni sie tylko rozmiarem i wagą . Co do żródeł informacji o prawdopodobnym obdarowaniu przez Bolesława gości na zlocie gniżdzieńskim kilkoma sztukami o innym rozmiarze to znajdzie je pan w książce dziesięć wieków pieniądza polskiego autora, Henryka Cywińskiego .
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez marwaj #17885
Również nie mam wątpliwości, że to fals. A sam fakt wydobycia z ziemi o niczym nie świadczy. Sam posiadam orta "1623" z wykopalisk archeologicznych, a jest to ewidentny falsyfikat.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Wilk #17880
Przykro mi ale ta moneta to nawet obok oryginału nie leżała. Normalna festynowa blaszka.

Proszę podać źródło informacji na temat specjalnej emisji monet dla gości zjazdu gnieźnieńskiego w roku 1000. Muszę przyznać, że informacje te są zadziwiające. Jak do tej pory żaden numizmatyk-badacz nie mówił o okolicznościowych polskich monetach z X wieku!
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17879
Oto druga strona monetki,
hp_photosmart091.jpg
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez nostra #17878
nostra napisał:
Witam,niedawno stałem sie posiadaczem denaru bolesława Bolesława chrobrego legendą GNEZDVN CIIVITAS z bardzo ładnym wizerunkiem Boleława który zostął wybity na zlocie gnieżdzieńskim w x wieku . Otóż ciekawostką jest fakt że jest to ponoć prawdziwy wizerunek Bolesława . Otórz obecnie znany jest tylko jeden egzemplarz o ciężarze 1,6 i średnicy 18,5 i jest uważany za unikat . Ja natomiast posiadam drugi , ale o ciężarze 5,6 gr. i średnicy 22 mm , metal złoto . Nie jest to kopia ani replika, ponieważ został wykopany przypadkowo w ziemi, denar jest pokryty grubą warstwą patyny i został znaleziony na terenach gdzie mieszkał i często przebywał Bolesław. Chciałbym sie dowiedzieć ile ów denar jest warty ?.. i dlaczego jego waga i rozmiar różnią sie od obecnie znanego . Prosze serdecznie o odpowiedż , mój e-mail to Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
.Dodaje fotki na życzenie, jak dla mnie to na replike lub kopie to ta monetka jest zbyt wiernie odwzorowana, wręcz identyczna ze znanym jedynym egzemplarzem , tylko ... i tutaj zagadka jest większa, ale słyszałem że na zlocie Gnieżdzieńskim zjechało sie dużo osobistości z cesarzem niemieckim włącznie i na tą okoliczność Bolesław wybił dodatkowo kilka identycznych sztuk o większym formacie dla gości.
hp_photosmart092.jpg
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Wilk #17867
nostra napisał:
Nie jest to kopia ani replika, ponieważ został wykopany przypadkowo w ziemi, denar jest pokryty grubą warstwą patyny i został znaleziony na terenach gdzie mieszkał i często przebywał Bolesław.


Hmm... Myślę, że blaszka ta może pochodzić rzeczywiście ze zlotu gnieźnieńskiego... bractw słowiańskich. Zatem w grę wchodzi XX lub już nawet XXI wiek. Na takich imprezach bardzo często bije się kopie monet z okresu, który odtwarzają grupy rekonstrukcyjne. Niejedno bractwo inwestuje w mincerza, tylko po to żeby wzbogacić swój program w ofercie.
W 99% przypadków takie imprezy mają miejsce w plenerze, a więc ludzie gubią często zakupione na pamiątkę blaszki przedstawiające dawne monety. Jeśli jest z ziemi to sprawdź, czy dane miejsce nie było odwiedzane przez bractwa słowiańskie.
Sama blaszka zapewne jest z miedzi, mosiądzu lub tombaku. Z takich materiałów najczęściej bije się te monety.

Kolejna sprawa dotyczy miejsca zamieszkania Bolesława Chrobrego. Jest tutaj pewien problem ponieważ nikt ze współczesnych nie wie gdzie on najczęściej przebywał. Żadne źródła nie wspominają o tym. Można się domyślać, że przebywał w: Poznaniu, Gnieźnie, Gieczu lub gdzieś indziej.
Stolicy w dzisiejszym tego słowa znaczeniu Polska X wieku nie miała. Kniaź jeździł z drużyną po całym kraju i sprawował roki w grodach. Można powiedzieć, że Chrobry prawdopodobnie cały czas był w tournee po kraju.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Wilk #17866
nostra napisał:
Ja natomiast posiadam drugi , ale o ciężarze 5,6 gr. i średnicy 22 mm , metal złoto .


Baju, baju będziem w raju. Denar Chrobrego ze złota (!)...
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Piotr_k84 #17863
No właśnie daj fotki.

Jeśli to jest oryginał (a wątpię) to sądzę, że mógłbyś żyć z procentów do końca zycia:)

Ale na powaznie. Niestety prawo mamy jakie mamy i jeśli byłby to oryginał to nasze Państwo bardzo chętnie położy na tym łapę, a ty nie będziesz miał ani grosza, wiec nie chwal się za bardzo znaleziskiem. Zanieś tę monete np. do Warszawskiego Centrum NUmizmatycznego, albo innego profesjonalengo sklepu.
Opublikowano: 4 lat, 5 miesięcy temu przez Valkiria #17826
dodaj fotki ;)

Komentarz w tym Artykule
Musisz Zalogować się lub Zarejestrować aby wziąć udział w tej dyskusji.

Nowe zasady dotyczące ciasteczek (cookies). Wykorzystujemy pliki cookies, aby nasz serwis lepiej spełniał Wasze oczekiwania. W razie potrzeby można zablokować ciasteczka w przeglądarce jak to zrobić tutaj.

Akceptuję zapisywanie ciasteczek (cookie) dla tej strony:

EU Cookie Directive Module Information